कामाठीपुरा - नामदेव ढसाळ

कामाठीपुरा 

कॅलेंडरला हेपलून
कित्येक शतकांचा उपदंश देहावर मढवून
निशाचर साळींदर पाहुद्लाय इथं
दिसतं कसं लोभस करड्या गुच्छासारख
स्वप्नातच अविरत दंग दंग

मनुष्य झालाय मुका
त्याचा परमेश्वर बुळगा
या पोकळीला कंठ फुटेल काय?

हवं  तर लोखंडी डोळा निगराणीवर ठेव
असेल, तर त्यातलाही अश्रू गोठवून ठेव
त्याचं  छकड रूप पाहून सुटतो ताळतंत्र संयमाचा
ते खडबडून होत जाग
बोचकारत काटेरी फण्यान जिव्हारी
ते जखमा करून सोडतं  आरपार
रात्र होते उपवर तशी जखमांना फुटतात फुले
फुलांचे पसरतात समुद्र नितांत
नितांताचे नाचत राहतात मैथूनमोर

हा नरक
हा गरगरणारा भोवरा
हे ठणकणारे कुरूप
हि घुंगणारी वेदना

ढाळ, ढाळ, अंगावरली कात एकदा मुळापासून!
 सोलून घे स्वतःला
हे विषाक्त सनातन गर्भाशय होऊन जाऊ दे निर्देहि ,
या ढिम्म मांसाच्या गोळ्याला
फुटायला  नकोत अवयवांचे धुमारे
हे पोटशियम सायनाईड
घे, घे चव याची !
क्षणाच्या कितीव्या तरी भागावर मरताना
लिहून ठेव अभिप्रेत होत जाणारा निम्न एस.

गोड किंवा खारट
विषाची चव घेण्यास जुंपल्यात इथं  रांगा.
शब्दासारखे इथे मरण देखील आले आहे भरून
बस्स , थोड्या वेळात इथे सरी कोसळू लागतील

कामाठीपुरा
सर्व मौसमांना बगलेत मारून
तू फतकलास चिखलात
या छिनाल सुखदु:खाच्या पलीकडे जाऊन
मी पाहतो वाट तुझी कमळ होण्याची.
-चिखलातलं कमळ. 

 -नामदेव ढसाळ


 कवी नामदेव लक्ष्मण ढसाळ ह्यांच्याविषयी :
पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित.
नामदेव ढसाळ यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९४९ रोजी पुणे जिल्ह्यातील
पूर (ता. खेड ) गावात झाला. त्यांच्या घरची परिस्थिती अत्यंत हालाखीची होती. त्यामुळे लहाणपणीच ते वडिलांसोबत मुंबईला आले. पुढे मुंबईतील गोलपीठा या रेड लाइट भागात त्यांचे बालपण गेले. त्यांची डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांवर नितांत श्रद्धा होती. दलित चळवळीकडे आकर्षित झाले. त्यांच्या क्रांतिकारी साहित्याची दखल जागतिक पातळीवरही घेतली गेली. नामदेव ढसाळांचे बालपण मुंबईतील गोलपीठा भागातील झोपडपट्ट्यांमध्ये अत्यंत गरिबीत गेले. त्यांचे वडील खाटीक होते. त्यांनी स्वतः मुंबईमध्ये अनेक वर्षे टॅक्सी चालवली.
१९७३ मध्ये नामदेव ढसाळ यांचा पहिला कवितासंग्रह गोलपीठा प्रकाशित झाला, व त्यानंतर आणखी कवितासंग्रह. 'मूर्ख म्हाताऱ्याने डोंगर हलवले' हा माओइस्ट विचारांवर आधारित, तर 'प्रियदर्शिनी' हा (इंदिरा गांधी यांच्या विषयीचा कविता संग्रह आहे. तर 'खेळ' हा शृंगारिक कवितांचा संग्रह आहे.

निर्गुणाचा संग धरिला जो आवडी - संत गोरा कुंभार

निर्गुणाचा संग धरिला जो आवडी
तेणे केले देशोधोडी आपणियाशी !!१!!
अनेकत्व नेलें अनेकत्व नेलें
ऐकलें सांडिले निरंजनी, मायबापा !!२!!
एकत्व पाहतां अवघे लटिके
जें पाहें तितुके रूप तुझें मायबापा !!३!!
म्हणे गोरा कुंभार सखया पांडुरंग
तुम्हां आम्हां ठाव कैसे काय,  मायबाप !!४!!

संत गोरा कुंभार
 

कबीर दास के दोहे

 कबीर दास के दोहे 

बोली एक अनमोल है, जो कोई बोलै जानि। 
हिये तराजू तौलि के, तब मुख बाहर आनि।

(यदि कोई सही तरीके से बोलना जानता है तो उसे पता है कि वाणी एक अमूल्य रत्न है। इसलिए वह ह्रदय के तराजू में तोलकर ही उसे मुंह से बाहर आने देता है।)

कबीरा खड़ा बाज़ार में, मांगे सबकी खैर।
ना काहू से दोस्ती,न काहू से बैर।

(इस संसार में आकर कबीर अपने जीवन में बस यही चाहते हैं कि सबका भला हो। और संसार में यदि किसी से दोस्ती नहीं तो दुश्मनी भी न हो।)

अति का भला न बोलना, अति की भली न चूप।
अति का भला न बरसना, अति की भली न धूप।

(न तो अधिक बोलना अच्छा है, न ही जरूरत से ज्यादा चुप रहना ही ठीक है। जैसे बहुत अधिक वर्षा भी अच्छी नहीं और बहुत अधिक धूप भी अच्छी नहीं है।)

दोस पराए देखि करि, चला हसन्त हसन्त।
अपने याद न आवई, जिनका आदि न अंत।

(यह मनुष्य का स्वभाव है कि जब वह  दूसरों के दोष देख कर हंसता है। तब उसे अपने दोष याद नहीं आते जिनका न आदि है न अंत।)

जब गुण को गाहक मिले, तब गुण लाख बिकाई।                                               

जब गुण को गाहक नहीं, तब कौड़ी बदले जाई।

(कबीर कहते हैं कि जब गुण को परखने वाला गाहक मिल जाता है, तो गुण की कीमत होती है। पर जब ऐसा गाहक नहीं मिलता, तब गुण कौड़ी के भाव चला जाता है।)

आई

सतत आपल्या मुलांसाठी झटणाऱ्या आईची महती तसे शब्दात सांगणे कठीणच.. 

आई

आई एक
नाव असतं
घरातल्या घरात
गजबजलेलं
गाव असतं !

सर्वात असते
तेव्हाजाणवत नाही
आता नसली कुठंच तरीही,
नाही म्हणवत नाही.

जत्रा पांगते पालं उठतात,
पोरक्या जमिनीत उमाळे दाटतात,

आई मनामनात तशीच जाते ठेवून काही
जिवाच जिवालाच कळाव असं जाते देऊन काही


आई असतो एक धागा ,
वातीला उजेड दाखवणारी समईतील जागा,

घर उजळते तेव्हा तीच नसत भान,
विझून गेली अंधारात कि,
सैरावैरा धावायला कमी पडत रान !

 पिकं येतात जातात
माती मात्र व्याकूळच
तिची कधीच भागत नाही तहान
दिसत काहीच नसल डोळ्यांना
तरी खोदत गेलो खोल खोल कि,
सापडतेच अंत:करणातील खाण

आई खरच काय असते
लंगड्याचा पाय असते, वासराची गाय असते,
दुधावरची साय असते,  लेकराची माय असते,

आई असते जन्माची शिदोरी
सारतही नाही अन उरतही नाही.

पवित्र ते कूळ पावन तो देश - संत तुकाराम

संत तुकाराम महाराजांचे अभंग 

पवित्र ते कूळ पावन तो देश । जेथे हरिचे दास घेती जन्म ॥१॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
वर्ण अभिमाने कोण जाले पावन । ऐसे द्या सागून मजपाशी ॥२॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
अंत्यजादि योनी तरल्या हरिभजने । तयाची पुराणे भाट जाली ॥३॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
वैश्य तुळाधार गोरा तो कुंभार । धागा हा चांभार रोहिदास ॥४॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
कबीर मोमीन लतीब मुसलमान । शेणा न्हावी जाण विष्णुदास ॥५॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
कणोपात्र खोदु पिंजारी तो दादू । भजनी अभेदू हरीचे पायी ॥६॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
चोखामेळा बंका जातीचा महार । त्यासी सर्वेश्वर ऐक्य करी ॥७॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
नामयाची जनी कोण तिचा भाव । जेवी पंढरिराव तियेसवे ॥८॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
मैराळा जनक कोण कुळ त्याचे । महिमान तयाचे काय सागों ॥९॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
यातायातीधर्म नाही विष्णुदासा । निर्णय हा ऐसा वेदशास्त्रीं ॥१०॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥
तुका म्हणे तुम्ही विचारावे ग्रंथ । तारिले पतीत नेणों किती ॥११॥
कर्मधर्म त्याचे जाला नारायण । त्याचेनी पावन तिन्ही लोक ॥ध्रु॥

माझ्या प्रेमा, जगणं सुंदर आहे - मंगेश पाडगावकर

माझ्या प्रेमा,
जगणं  सुंदर आहे;
डोळे भरून
बघणं  सुंदर आहे!

तुझी हाक
तळ्यावरून येते ;
वार्याच्या
मळ्यावरून येते:
थरारून ऐकण
सुंदर आहे;
माझ्या प्रेमा,
जगणं  सुंदर आहे;
डोळे भरून
बघणं  सुंदर आहे!

मातीच्या
ओल्या ओल्या वासात,

वार्याच्या
खोल खोल श्वासात
झाडाच
भिजण सुंदर आहे ;
माझ्या प्रेमा,
जगणं  सुंदर आहे;
डोळे भरून
बघणं  सुंदर आहे!

फुलांचे
वास विरून जातात;
दिलेले
श्वास सरून जातात!
असण्याइतकचं
नसणं सुंदर आहे ;
माझ्या प्रेमा,
जगणं  सुंदर आहे;
डोळे भरून
बघणं  सुंदर आहे!

-  मंगेश पाडगावकर

आयुष्य जास्त सुंदर वाटत..

आयुष्य जास्त सुंदर वाटत..

चार चौघात बसण्यापेक्षा,
कधी कधी समुद्र किनाऱ्यावर
आठवणींना घेऊन बसावं
आयुष्य जास्त सुंदर वाटत..

आपल्याला कोण हवंय
यापेक्षा आपण कोणाला हवंय
हे सुद्धा कधीतरी पहावं
आयुष्य जास्त सुंदर वाटत..

आपल्याला काय मिळालं नाही
हे पाहण्यापेक्षा
आपल्याला काय मिळालयं हे पहावं
आयुष्य जास्त सुंदर वाटत..

आकाशातले तारे कधीच मोजून होत नाहीत
माणसाच्या गरजा कधीच संपत नाहीत
शक्य तेवढे तारे मोजून समाधानी रहाव
आयुष्य जास्त सुंदर वाटत....!

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा - वि. दा. सावरकर

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा -  वि. दा. सावरकर 

हे हिंदुशक्ति-संभूत-दीप्तितम-तेजा

हे हिंदुतपस्या-पूत ईश्वरी ओजा

हे हिंदुश्री-सौभाग्य-भूतीच्या साजा

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा

करि हिंदुराष्ट्र हें तूतें, वंदना

करि अंतःकरणज तुज, अभि-नंदना

तव चरणिं भक्तिच्या चर्ची, चंदना

गूढाशा पुरवीं त्या न कथूं शकतों ज्या

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा

जी शुद्धि हृदाची रामदास शिर डुलवी

जी बुद्धि पांच शाह्यांस शत्रुच्या झुलवी

जी युक्ति कूटनीतींत खलांसी बुडवी

जी शक्ति बलोन्मत्तास पदतलीं तुडवी

ती शुद्ध हेतुची कर्मी, राहुं दे

ती बुद्धि भाबडया जीवां, लाहुं दे

ती शक्ति शोणितामाजीं, वाहुं दे

दे मंत्र पुन्हा तो, दिले समर्थे तुज ज्या

हे हिंदु-नृसिंहा प्रभो शिवाजीराजा

कवी : वि. दा. सावरकर 

गायक : लता मंगेशकर 

संगीत : ह्रिदयनाथ मंगेशकर 

प्रेम करणं सोपं नसतं - मंगेश पाडगावकर

प्रेम करणं सोपं नसतं...

सर्व करतात, 

म्हणून करायच नसतं..

चित्रपटात बघीतलं, 

म्हणून करायच नसतं...

पुस्तकात वाचलं , 

म्हणून करायच नसतं...

तर कुणाकडून ऐकलं, 

म्हणून करायच नसतं...

कारण प्रेम करणं सोपं नसतं...

शाळा कॉलेजांत 

असच घडतं..

एकमेकांना बघीतलं की

 मन प्रेमात पडतं...

अभ्यासाच्या पुस्तकात मग

 तिचच रुप दिसतं...

जागेपणी ही मग

 प्रेमाचं स्वप्नं पडतं...

ज्या वयात शिकायचं असतं

 त्यावेळी भलतचं घडतं...

करीयरचं सत्यानाश 

तर आयुष्याचं वाटोळं होतं...

साहजिकचं मग 

आईवडीलांच्या ईच्छांवर पाणी पडतं...

कारण प्रेम करणं सोपं नसतं...

हॉटेल सिनेमागृहात 

नेहमी जावं लागतं...

पैशाचं बजेंट 

नेहमी बनवावं लागतं...

फोन कडे नेहमी 

लक्ष ठेवावं लागतं...

मग जागेपणीही 

स्वप्न दिसायला लागतं...

डोक्याला ताप होऊन 

डोक दुखायला लागतं...

आनंद कमी 

दुःख जास्त भोगावं लागतं...

एवढ सगळं करणं खुप कठीण असतं...

कारण प्रेम करणं सोपं नसतं..

- मंगेश पाडगावकर 

ती गेली तेव्हा पाऊस रिमझिम - कवी ग्रेस

ती गेली तेव्हा पाऊस रिमझिम - कवी ग्रेस 

ती गेली तेव्हा रिमझिम, पाऊस निनादत होता
मेघांत अडकली किरणे, हा सूर्य सोडवित होता

तशी सांजही आमुच्या दारी, येउन थबकली होती 
शब्दात अर्थ उगवावा, अर्थातून शब्द वगळता

ती आई होती म्हणूनी, घनव्याकूळ मी ही रडलो
त्यावेळी वारा सावध, पाचोळा उडवित होता

अंगणात गमले मजला, संपले बालपण माझे
खिडकीवर धुरकट तेव्हा, कंदील एकटा होता

कवी ग्रेस 

गायक : पं. हृदयनाथ मंगेशकर 

संगीतकार : पं. हृदयनाथ मंगेशकर

चित्रपट : निवडुंग 

ससा तो ससा की कापूस जसा

ससा तो ससा की कापूस जसा

लहानपणी खुपदा ऎकलेलं हे बालगीत ऐकल की, पुन्हा एकदा लहान व्हावासं वाटत.....  


ससा तो ससा की कापूस जसात्याने कासवाशी पैज लाविली,वेगेवेगे धावू नि डोंगरावर जाऊ
ही शर्यत रे अपुली।
चुरुचुरु बोले तो तुरुतुरु चाले
नि कासवाने अंग हलविले।

ससा जाई पुढे नि झाडामागे दडे
ते कासवाने हळू पाहीयले
वाटेत थांबलेना कोणाशी बोललेना
चालले लुटुलुटु पाही ससा।

हिरवी हिरवी पाने नि पाखरांचे गाणे
हे पाहुनिया ससा हरखला
खाई गार चारा, घे फांदीचा निवारा।
तो हळूहळू तेथे पेंगुळला
मिटले वेडे भोळे, गुंजेचे त्याचे डोळे
झाडच्या सावलीत झोपे ससा।

झाली सांज वेळ तो गेला किती काळ
नि शहारली गवताची पाती
ससा झाला जागा तो उगा करी त्रागा
नि धाव घेई डोंगराच्या माथी
कासवा तेथे पाही ओशाळला मनी होई
"निजला तो संपला" सांगे ससा।

गीत - शांताराम नांदगावकर

संत तुकाराम महाराजांचे अभंग

संत तुकाराम महाराजांचे अभंग 

सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती ।

रखुमाईच्या पती सोयरिया ॥१॥

गोड तुझें रूप गोड तुझें नाम ।

देईं मज प्रेम सर्व काळ ॥ध्रु.॥

विठो माउलिये हा चि वर देईं ।

संचरोनि राहीं ह्र्दयामाजी ॥२॥

तुका म्हणे कांही न मागे आणीक ।

तुझे पायीं सुख सर्व आहे ॥३॥

पाऊस कधीचा पडतो - कवी ग्रेस

पाऊस कधीचा पडतो

झाडांची हलती पाने,

हलकेच जाग मज आली

दु:खाच्या मंद सुराने

डोळ्यात उतरले पाणी

पाण्यावर डोळे फिरती,

रक्ताचा उडला पारा

या नितळ उतरणीवरती

पेटून कशी उजळेना

ही शुभ्र फुलांची ज्वाला,

तार्‍यांच्या प्रहरापाशी

पाऊस असा कोसळला

संदिग्ध घरांच्या ओळी

आकाश ढवळतो वारा,

माझ्याच किनार्‍यावरती

लाटांचा आज पहारा

- कवी ग्रेस

कवी ग्रेस उर्फ  माणिक गोडघाटे 

काव्यसंग्रह : संध्याकाळच्या काविता, राजपुत्र आणि डार्लिंग, सांजभयाचे साजणी, 

चंद्रमाधवीचे प्रदेश 

साहित्य अकादमी पुरस्कार २०११ : वाऱ्याचे हलते रान 

अनामवीरा - कुसुमाग्रज

              आज भारतातील सर्व व्यवस्थावरील जनमानसाचा विश्वास डळमळीत झाला असला तरीसुद्धा एका वर्दीवर अजूनही सर्वांचा मनापासून विश्वास आहे आणि ते म्हणजे "भारतीय सैन्य!" उत्तराखंडमधील महाप्रलय असो किंवा कारगिलचे युद्ध भारतीय सैन्याने सतत प्राण पणाला लावून भारतीयांचे रक्षण केले आहे. कर्तव्यासाठी प्राणाचीही पर्वा न करणाऱ्या याच सैनिकासाठी कुसुमाग्रजांची हि कविता  

अनामवीरा, इथे जाहला तुझा जीवनांन्त 

स्तंभ तिथे ना कुणी बांधला, पेटली ना वात 

धगधगत्या समराच्या ज्वाला या देशासाठी  
जळावयास्तव संसारातून उठोनिया जाशी 

मूकपणाने तमी लोपती संध्येच्या रेषा 
मरणामध्ये विलीन होसी, ना भय ना आशा 

जनभक्तीचे तुझ्यावरी नच उधाणले भाव 
रियासतीवर नसे नोंदले कुणी तुझे नाव  

जरी न गातील भाट  डफावर तुझे यशोगान 
सफल जाहले तुझेच हे रे तुझे बलिदान 

काळोखातुनी विजयाचा हे पहाटचा तारा 
 प्रणाम माझा पहिला तुजला मृत्युन्जय वीरा 

कुसुमाग्रज 

परवा भेटला बाप्पा, जरा वैतागलेला वाटला

परवा भेटला बाप्पा, जरा वैतागलेला वाटला

परवा भेटला बाप्पा, जरा वैतागलेला वाटला

"दोन क्षण दम खातो", म्हणून माझ्या घरी टेकला

"उंदीर कुठे पार्क करू? लॉट नाही सापडला"

मी म्हटले "सोडून दे, आराम करू दे त्याला"

"तू पण ना देवा, कुठल्या जगात राहतोस?

मर्सिडीजच्या जमान्यात सुद्धा उंदरावरून फिरतोस?"

"मर्सिडीज नाही, निदान nano तरी घेऊन टाक,

तमाम देव मंडळींमध्ये थोडा भाव खाऊन टाक"

"इतक्या मागण्या पुरवताना जीव माझा जातो

भक्तांना खुश करेपर्यंत खूप खूप दमतो"

"काय करू आता माझ्याने manage होत नाही

पूर्वीसारखी थोडक्यात माणसे खुशही होत नाहीत"

"इमिग्रेशनच्या रिक्वेस्टने सिस्टीम झालीये hang,

तरीदेखील संपत नाही भक्तांची रांग"

"चार-आठ आणे देऊन काय काय मागतात,

माझ्याकडच्या फाईल्स नुसत्या वाढतच राहतात"

"माझं ऐक तू कर थोडं थोडं delegation

management च्या theory मध्ये मिळेल तुला solution"

"M.B.A. चे फंडे कधी शिकला नाहीस का रे?

Delegation of Authority कधी ऐकलंच नाहीस का रे?"

"असं कर बाप्पा एक Call Center टाक,

तुझ्या साऱ्या दूतांना एक-एक region देऊन टाक"

"बसल्याजागी कामं होतील, तुझी धावपळ नको

परत जाऊन कुणाला, दमलो म्हणायला नको"

माझ्या साऱ्या युक्त्यांनी बाप्पा खुश झाला,

"एक वर देतो बक्षीस, माग हवं ते म्हणाला"

"CEO ची position, Townhouse ची ownership,

immigration देखील होईल झटपट, मग duel citizenship"

मी हसलो उगाच, "म्हटलं खरंच देशील का सांग?"

अरे मागून तर बघ, थोडी देणार आहे टांग?

"पारिजातकाच्या सड्यामध्ये हरवलेलं अंगण हवं

सोडून जाता येणार नाही, असं एक तरी बंधन हवं"

"हवा आहे परत माणसातला हरवलेला भाव,

प्रत्येकाच्या मनात थोडा मायेचा शिडकाव"

"देशील आणून मला माझी हरवलेली नाती?

नेशील मला परत जिथे आहे माझी माती?"

"इंग्रजाळलेल्या पोरांना थोडं संस्कृतीचं लेणं,

आई-बापाचं कधीही न फिटणारं देणं?"

"कर्कश्श वाटला तरी हवा ढोल-ताशांचा गर्जार,

भांडणारा असला तरी चालेल, पण हवा आहे शेजार"

"यंत्रवत होत चाललेल्या माणसाला थोडं आयुष्याचं भान

देशील का रे देवा, यातलं एक तरी दान?"

"तथास्तु" म्हणाला नाही, बाप्पा नुसता सोंडेमागून हसला सारं हाताबाहेर गेलंय,

पोरा, "सुखी रहा" म्हणाला......

माझी मायं-नारायण सुर्वे

माझी मायं

हंबरून वासराले चाटती जवा गायं

तवा मले तिच्यामंदी दिसती माझी मायं...
दिसती माझी मायं

रे हंबरून वासराले..

आया बाया सांगत व्हत्या,
व्हतो जवा तान्हादुस्काळात मायेच्या माझे आटला व्हता पान्हा,पीठामंदी… पीठामंदीपीठामंदी पाणी टाकून मले पाजत जाय..तवा मले पीठामंदी दिसती माझी मायं....दिसती माझी मायं

रे हंबरून वासरले..

कण्या काट्या वेचायला मायं जाई रानीपायात नसे वाहन तिच्या,फिरे अनवाणीकाट्याकुट्या...रं काट्याकुट्याकाट्याकुट्यालाही तिचं मानत नसे पायंतवा मले काट्यामंदी दिसती माझी मायं... दिसती माझी मायं

रे हंबरून वासरले..

बाप माझा रोज लावी,मायेच्या मागं टूमनंबास झालं शिक्षाण आता,घेऊदे हाती कामंआगं शिकूनं शानं...गं शिकूनं शानंशिकूनं शानं कुठं मोठा मास्तर व्हणार हायंतवा मले मास्तरमंदी दिसती माझी मायं....दिसती माझी मायं

रे हंबरून वासरले..

दारू पिऊन मायेला मारी जव्हा माजा बापंथरथर कापे अन् लागे तिले धापंकसा ह्याच्या...रं कसा ह्याच्याकसा ह्याच्या दावणीला बांधली जशी गायंतवा मले गायीमंदी दिसती माझी मायं....दिसती माझी मायं

रे हंबरून वासरले..


नं बोलता बोलता एकदा तिच्या डोळा आलं पाणीसांग म्हणे राजा तुझी कवा दिसलं राणीनं भरल्या डोळ्यान...नं भरल्या डोळ्यानभरल्या डोळ्यान कवा पाहील दुधावरची सायंतवा मले सायीमंदी दिसती माझी मायं...दिसती माझी मायं

रे हंबरून वासरले..


गो म्हणून म्हणतो आनंदानं भरावी तुझी वटीपुन्हा एकदा जनम घ्यावा गं माये तुझ्या पोटीतुझ्या चरणी...गं तुझ्या चरणीतुझ्या चरणी ठेऊन माथा धरावं तुझं पायंतवा मले पायामंदी दिसती माझी मायं...दिसती माझी मायंरे हंबरून वासरले चाटती जवा गायंतवा मले तिच्यामंदी दिसती माझी मायं...दिसती माझी मायं

   "आई" ची महती शब्दात मांडणे अशक्य आहे. परंतु या कवितेत आईची महती पुरेपूर वर्णिली आहे.
ही कविता मूळ हिंदीतील आहे. कवी श्री. नारायण सुर्वे ह्यांनी या कवितेचे मराठीत भाषांतर केले.
जितेंद्र जोशी ह्यांनी ही कविता "झी मराठी" वर झालेल्या "स्वरतरंग" ह्या कार्यक्रमात सादर केली तेव्हापासून हि कविता पुन्हा एकदा प्रसिद्धीच्या झोतात आली.

त्याचा व्हिडिओ पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा 

एकटा बरा आहे - मंगेश पाडगांवकर

एकटा बरा आहे 
येथ मी खरा अहे 

संगती नको कोणी 
कोवळा झरा आहे 

गुज  सांगती पक्षी ... 
हासरी धरा आहे 

फुलपाखरांची या 
लाडकी तऱ्हा आहे 

शांत या ढगांवरती 
रंग साजरा आहे 

स्पर्श ते नको त्यांचे 
ज्यांवरी चरा आहे 

बोलतो स्वतःशी मी 
शब्द लाजरा आहे
-मंगेश पाडगांवकर

सांगा कसं जगायचं? - मंगेश पाडगांवकर

सांगा कसं जगायचं?

सांगा कसं जगायचं?
कण्हत कण्हत की गाणं म्हणत
तुम्हीच ठरवा!

डोळे भरून तुमची आठवण
कोणीतरी काढतंच ना?
ऊन ऊन दोन घास
तुमच्यासाठी वाढतंच ना?
शाप देत बसायचं की दुवा देत हसायचं
तुम्हीच ठरवा!

काळ्याकुट्ट काळोखात
जेंव्हा काही दिसत नसतं
तुमच्यासाठी कोणीतरी
दिवा घेऊन ऊभं असतं
काळोखात कुढायचं की प्रकाशात उडायचं
तुम्हीच ठरवा!

पायात काटे रुतून बसतात
हे अगदी खरं असतं,
आणि फुलं फुलून येतात
हे काय खरं नसतं?
काट्यांसारखं सलायचं की फुलांसारखं फुलायचं
तुम्हीच ठरवा!

पेला अर्धा सरला आहे
असं सुद्धा म्हणता येतं
पेला अर्धा भरला आहे
असं सुद्धा म्हणता येतं
सरला आहे म्हणायचं की भरला आहे म्हणायचं
तुम्हीच ठरवा!

सांगा कसं जगायचं?
कण्हत कण्हत की गाणं म्हणत
तुम्हीच ठरवा!

- मंगेश पाडगांवकर

जेष्ठ कवी मंगेश पाडगांवकर ह्यांची " सांगा कसं जगायचं " ही कविता जगण्याचा मंत्रच देते. 

खाली डोकं, वर पाय! - मंगेश पाडगावकर

जेव्हा तिला वाटत असतं 

तुम्ही जवळ यावं  

जवळ यावं याचा अर्थ 

तुम्ही जवळ घ्यावं !

                अशा क्षणी चष्मा पुसत 

                तुम्ही जर शुद्ध काव्य बोलत बसला,

                व्यमिश्र अनुभूती शब्दांनी तोलत बसला, 

तर काय,

तर काय?

खाली डोकं , वर पाय !!

जेव्हा ती लाजत म्हणते,

"आज आपण पावसात जायचं"

याचा अर्थ चिंब भिजून,

तिला घट्ट जवळ घ्यायचं!

              भिजल्यामुळे खोकला होणार, 

              हे तुम्ही आधीच ताडलत;

              भिजणं टाळून खिशातून, 

              खोकल्याचं औषध काढलतं !

तर काय,

तर काय?

खाली डोकं , वर पाय !!

तिला गुंफायचा असतो, 

याच क्षणी श्वासात श्वास!

अनंततेवर काळाच्या 

तुमचा असतो दृढ विश्वास!

तुम्ही म्हणता थांब जरा!

आणि होता लांब जरा!

            तुम्ही चिंतन करीत म्हणता:

            दोन श्वासामध्ये जे अंतर असतं,

            काळाच्या पकडीत ते, 

            कधीसुद्धा मिळत नसतं!

तर काय,

तर काय?

खाली डोकं , वर पाय !!

भाषेच्या ज्ञानाने तर

तुम्ही महा पंडित असता ,

व्याकरणाचे बारकावे 

त्याचे तुम्ही पंडित असता !!

            ती ओठ जवळ आणते;

            व्याकरणात तुम्ही शिरता,

            ओठ हे सर्वनाम?

            याचा तुम्ही विचार करता!!

तर काय,

तर काय?

खाली डोकं , वर पाय 

-मंगेश पाडगावकर 

अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी-मंगेश पाडगावकर

अखेरचे येतील माझ्या हेच शब्द ओठी
लाख चुका असतील केल्या, केली पण प्रीती

इथे सुरु होण्याआधी, संपते कहाणी
साक्षीला केवळ उरते, डोळ्यांतील पाणी
जखम उरी होते ज्यांच्या, तेच गीत गाती

सर्व बंध तोडूनी जेव्हा नदी धुंद धावे
मिलन वा मरण पुढे, हे तिला नसे ठावे
एकदाच आभाळाला अशी भिडे माती

गंध दूर ज्याचा, आणिक जवळ मात्र काटे
असे फुल प्रीती म्हणजे कधी हाय वाटे
तरी गंध धुंडीत धावे जीव तुझ्यासाठी

आर्त गीत आले जर हे कधी तुझ्या कानी
गूज अंतरीचे कथिले तुला ह्या स्वरांनी
डोळ्यांतून माझ्यासाठी लाव दोन ज्योती
-मंगेश पाडगावकर